Ислам илимдеринде бир өзгөчөлүк бар: бул жерде «мен китептен окуп үйрөндүм» деген сөз жетишсиз. Илим кимден алынганы, ал киши кимден алганы — баары маанилүү. Ушул чынжырча «санад» же «санжыра» деп аталат, ал эми аны тастыктаган уруксат «ижаза» деп аталат.
Ижаза деген эмне?
Ижаза — арабча «уруксат берүү» дегенди билдирет. Устаз шакиртин толук окутуп бүткөндөн кийин, ага: «Сен бул илимди менден туура кабыл алдың, эми аны башкаларга жеткире аласың» деп берген расмий уруксаты.
Бул диплом эмес. Диплом — окуу жайдын аты менен берилет. Ижаза болсо жеке адамдан жеке адамга берилет жана анда бүт чынжырча — устаздын устазы, анын устазы — Пайгамбарыбызга ﷺ чейин катталып жазылат.
Санжыра эмне үчүн маанилүү?
Абдуллах ибн аль-Мубарак (рахимахуллах) мындай деген: «Санад — диндин бир бөлүгү. Эгер санад болбогондо, ким эмнени кааласа, ошону айтып жиберет эле.»
Ислам — бир гана китепке негизделген дин эмес; ал муундан муунга жандуу түрдө өткөрүлүп келген дин. Куранды кантип окуу керектиги, кайсы жерде токтоо керектиги, тамгалардын кандай айтылары — булардын баары жазуу менен эмес, угуу жана кайталоо аркылуу жетип келген.
Ушул себептен Куран кырааты боюнча ижаза — исламдын эң байыркы жана эң так илимий чынжырчаларынын бири. Ал он төрт кылым бою үзүлбөй келе жатат.
Ижазанын түрлөрү
- Куран кырааты боюнча ижаза: окуучу бүт Куранды (же белгилүү бөлүгүн) устаздын алдында жаттап же карап окуп чыгат. Эң кеңири таралганы — Хафс ан-Асим кырааты.
- Китеп боюнча ижаза: белгилүү бир китепти устаз менен башынан аягына чейин окуп чыгуу.
- Ривая ижазасы: устаздын өз санжырасын шакиртке жеткирүү укугу.
Ижаза кантип алынат?
Ижаза — сатылып алынуучу же кокустан берилүүчү нерсе эмес. Ал эмгектин жыйынтыгы. Куран кырааты боюнча ижаза алуу үчүн адатта төмөнкүлөр талап кылынат:
- Куранды тажвид эрежелери менен туура окуй билүү;
- Тамгалардын махраждарын жана сыпаттарын так аткаруу;
- Бүт Куранды устаздын алдында окуп чыгуу;
- Экзамендан ийгиликтүү өтүү.
Көп адам ойлогондон айырмаланып, Куранды толук жаттоо (хафыз болуу) ижаза үчүн милдеттүү эмес. Негизгиси — тактык.
Бүгүнкү күндө ижазанын мааниси
Интернетте ким болбосун сабак берип, ким болбосун «устаз» деп аталып калышы мүмкүн. Ижаза — так ушул жерде коргоо болуп берет. Ал бир суроого жооп берет: бул киши илимди кимден алды?
Ижазасы бар устаздан окуган адам өзүнүн эмнени, кимден жана кандай тартипте үйрөнүп жатканын так билет. Ал эми санжырасы белгисиз булактан алынган билим — куму бош пайдубалга окшош.
Ханафий Мектебинде
Биздин Куран-Ижаза программасы так ушул салтка негизделген. Окуучу тасхих жана тажвид этаптарынан өтүп, деңгээли жеткенде ижаза курсуна кабыл алынат. Программаны толук аяктап, экзамендан өткөн окуучуга Хафс кырааты боюнча, чынжырчасы көрсөтүлгөн ижаза берилет.
Бул жөн гана бир кагаз эмес — сиз он төрт кылымдык үзүлбөгөн чынжырчанын кийинки шакеги болуп каласыз. Ал аманат, ошондуктан аны кийинкилерге дал ошондой тактык менен жеткирүү милдети да кошо келет.
